Inhoud

v  Het plot

v  Inleiding

v  Het fragment

v  Het licht

v  Het tikken met de brief

v  De retoriek

v  De interpretatie

v  Het besef

v  Conclusie

v  Bijlage

Het plot

Engeland, zomer 1935

De 13-jarige Briony Tallis, afkomstig uit een gegoede familie, is zich aan het ontwikkelen als toneelschrijfster. Op een dag ziet ze hoe haar oudere zus Cecilia stript voor Robbie, de zoon van de bediende van het huis, en in de fontein in de tuin duikt. Nadat ze daarna een schunnig brief van Robbie aan Cecilia leest, trekt Briony haar eigen conclusies. Wanneer haar nichtje Lola wordt verkracht de volgende dag, beschuldigd ze zonder al te veel bewijs Robbie van deze verschrikkelijke misdaad. Iedereen gelooft haar behalve haar zus Cecilia, zij is nog steeds hopeloos verliefd op Robbie. Robbie belandt door de beschuldiging  van Briony in de gevangenis.

Tijd gaat voorbij. Cecilia verliest Robbie niet uit het oog en blijft naar hem verlangen, helaas breekt de Tweede Wereldoorlog uit en laat een hereniging nog even op zich wachten, Robbie moet zijn land dienen. Briony wordt verpleegster en komt erachter dat zij de verkeerde persoon heeft beschuldigd en voelt zich enorm schuldig. Na de oorlog kunnen Cecilia en Robbie elkaar dan eindelijk weer in de armen sluiten, of toch niet?

Inleiding

In de film Atonement is er een duidelijke vertakking van het verhaal waar te nemen. Als kijker zie je een verhaal met een ‘happy ending’, althans dat denk je in eerste instantie. Wanneer het einde van dit plot bekend is, wordt duidelijk dat dit niet helemaal het waargebeurde verhaal is. Uit de dingen die de Briony op leeftijd aan het einde van de film zegt, kun je op maken dat zij het echte verhaal heeft laten vertakken in de tijd van de Tweede Wereld oorlog. Vanaf dat moment is het verhaal niet meer waar gebeurd maar is het een fantasie van Briony, een afloop die zij voor Robbie en Cecilia graag had gewild.

Aan het bovenstaande is af te leiden dat de werkelijke verdrietige afloop van het verhaal, in de film vervangen is door een meer gelukkige afloop. Dit was misschien niet nodig geweest wanneer Briony niet door een aantal gebeurtenissen de verkeerde conclusies getrokken zou hebben over Robbie, waardoor Cecilia en Robbie indirect van elkaar gescheiden werden.

Je zou kunnen zeggen dat in het waargebeurde eerste deel van het verhaal door middel van bepaalde gebeurtenissen de basis werd gelegd voor het nare verdere verloop van het verhaal. Dat in het eerste deel van het verhaal meer oorzakelijke verbanden getoond worden en later in de film de gevolgen duidelijk worden. Dat de het strippen van Cecilia voor Robbie, het geven van de verkeerde brief en de vrijscène in de studeerkamer belangrijke oorzaken zijn voor de uiteindelijke nare gevolgen in het waargebeurde verhaal mag duidelijk zijn. Maar waaraan is te zien dat een fragment belangrijk is in een film?

De sequentie, die in mijn analyse centraal zal staan, speelt zich nog af in de het waargebeurde deel van het verhaal. Het toont één van de oorzaken die tot vervelende gevolgen hebben geleid. Het is in mijn ogen een vrij kort fragment uit de film Atonement, dat een relatief groot effect heeft en een belangrijke boodschap afgeeft in de film. Aan de hand van een aantal aspecten die mij zijn opgevallen aan de sequentie en die in mijn ogen duidelijk maken dat dit een belangrijk fragment is met een grote retorische waarde in de film, zal ik zo helder mogelijk proberen uiteen te zetten waaraan te zien is dat deze sequentie zo belangrijk is voor het verhaal.

De aspecten die ik zal bespreken zijn de volgende:
- Het licht
- Het tikken met de brief
- De retoriek
- De Interpretatie
- Het besef

Het Fragment

Robbie wil met het typen van een brief voor Cecilia dan eindelijk zijn gevoelens aan haar bekend maken. Iets waarvan je zou verwachten dat er niet zoveel aan mis kan gaan. Niets blijkt minder waar. Robbie typt voor de lol nog een brief aan Cecilia, dit maal een schunnige versie, die absoluut niet bedoeld is om door anderen gelezen te worden. Bij het diner waar Robbie naartoe zal gaan die avond, zal Cecilia ook aanwezig zijn. Hij heeft zich netjes aangekleed en zijn haren mooi gekamd, en in eerste instantie een lieve brief getypt waarin hij zijn liefde voor haar bekend maakt. Hij zet zijn beste beentje voor, maar het mag niet baten. Onderweg naar het diner ziet hij Briony en vraagt haar of zij alvast voor hem uit wil lopen en Cecilia zijn brief wil geven. Je ziet Briony de brief aanpakken en wegrennen. Daarna zie je hoe Robbie zich beseft dat hij de schunnige brief in de envelop heeft gedaan en dat de verkeerde brief onderweg is naar Cecilia.

Het licht

In de film is er onderscheid gemaakt tussen de goede tijd en de zware tijd, door middel van licht en kleur. In de goede tijden is er veel licht en zie je heldere kleuren, in de zwaardere tijden is het licht minder fel en zijn de kleuren donkerder. In het al eerder beschreven fragment is duidelijk te zien dat het zich afspeelt in de goede tijd, waar de oorzaken in het verhaal nog niet hebben gezorgd voor vervelende gevolgen. Dit is te zien aan de hoeveelheid licht en kleur in de scène, er is veel licht en het lijkt alsof het buiten straalt.

De brief staat in het fragment centraal, wanneer de nietsvermoedende Robbie in shot 1 de schunnige brief in de envelop schuift, schijnt er nadrukkelijk veel licht op zijn handen en de envelop. Hieruit kun je opmaken dat er iets met die brief is. Waar je in het fragment in het bijzonder goed kan zien wat ze met licht kunnen bereiken, is in shot 17, wanneer Robbie, Briony de brief overhandigt. De brief lijkt wederom te stralen, door de lichtval lijkt het alsof de brief gloeit. Dit is niet voor niets gedaan. Het draait in dit fragment ten slotte om de schunnige brief. Doordat de envelop lijkt te stralen ga je als kijker al nadenken over de brief, hij had er toch twee gemaakt? Hij zal toch niet de verkeerde brief in de envelop hebben gedaan?

Of het glow-effect is bereikt door lichtval of door special effects is niet helemaal duidelijk. Het stralende effect kan ook later toegevoegd zijn bij het monteren. Al lijkt mij dat niet voor de hand liggend, aangezien in het eerste deel van de film bijna alles dat in beeld komt heel stralend toont.

Aan het bereikte effect kun je afleiden dat de makers van de film deze scène ook belangrijk vonden en duidelijk wilden maken dat er iets belangrijks gebeurd in de scène. Iets dat zoals eerder gezegd erg bepalend is geweest voor het verloop van het waargebeurde verhaal.

Het tikken met de brief

Wanneer Robbie in shot 2 wegloopt uit zijn kamer, tikt hij met de envelop 2 keer op de deur. Het lijkt alsof hij dit vreugdevol doet, hij is blij dat hij eindelijk zijn gevoelens voor Cecilia bekend zal maken aan haar met zijn liefdes brief en gaat hoopvol op weg. Het lijkt ook alsof het een ‘start-teken’ is voor de actie die hij in zijn hoofd heeft, het aan haar overhandigen van zijn brief. Wederom gaat de aandacht uit naar de brief. Er is iets mee.

In shot 6 tikt Robbie weer twee keer met zijn brief, ditmaal op het hek. Voordat hij dit doet, kijkt hij eerst naar het veld en ziet Briony en bedenkt zich iets. Hij kan haar de brief voor hem laten overhandigen aan Cecilia, dan hoeft hij zich niet ongemakkelijk te voelen. Na deze gedachte, die overigens niet expliciet gemaakt wordt, tikt hij dan twee keer met de brief op het hek.

Je kan dit tikken met de brief interpreteren als een teken voor een in gedachte genomen besluit door Robbie. De eerste keer had hij besloten dan eindelijk zijn brief te geven, de tweede keer had hij besloten dat hij zou vragen of Briony de brief wilde overhandigen. Beide keren staat de brief centraal, als kijker ben je ervan bewust dat er iets te gebeuren staat met die brief. Het is een belangrijk moment in de film.

De retoriek

In het fragment zit een sterke retoriek, wat het een belangrijk stuk uit de film maakt. Bij het schrijven van een liefdesbrief en deze overhandigen aan je geliefde kan toch weinig mis gaan, zou je denken. Echter in het fragment wordt duidelijk dat zoiets eenvoudigs ook compleet mis kan gaan.

Wanneer het fragment en het gehele verhaal naast elkaar legt, is het stoppen van de verkeerde brief in de envelop en deze te overhandigen aan Briony, indirect zeer bepalend geweest  voor het verdere verloop van het verhaal. En is er een duidelijke onderliggende boodschap uit te halen.

Na slechts het zien van dit fragment denk je: ‘oehh, stom gedaan zeg’. Dit is een vrij oppervlakkige gedachte. Maar wanneer je kijkt naar het verband tussen het fragment en het verdere verloop van het verhaal, haal je er een veel bredere gedachte uit: ‘Hou altijd je hoofd erbij, een kleine fout kan desastreuze gevolgen hebben’. ‘Onderschat niets’.

Op het eerste gezicht lijkt het geven van de verkeerde brief een klungelige fout die recht te zetten valt, maar doordat Briony al een verkeerde kijk had op Robbie was dit één van de laatste druppels die de emmer doet overlopen. Als Robbie niet de verkeerde brief in de envelop had gedaan was het minder waarschijnlijk geweest dat hij later aangewezen zou worden als verkrachter, door Briony. Dan had hij niet naar de gevangenis gehoeven, had hij nog vóór de oorlog tijd gehad om het Cecilia samen te zijn en was het waargebeurde verhaal misschien gelukkiger afgelopen.

De interpretatie

Naarmate het verhaal vordert wordt de sfeer statiger en zwaarder. Het blije en vrije gevoel dat er in het begin van de film nog enigszins was, wordt steeds minder. Het is een serieus verhaal, waarbij door verkeerde interpretatie ernstige misverstanden ontstaan.

In het fragment wordt niet veel gesproken, alleen wanneer Robbie vraagt of Briony zijn brief aan Cecilia wil geven. Dan zegt hij een beetje lachend: “Feel a bit of a fool handing it over myself”. Hij gaat er dan nog vanuit dat hij de juiste brief in de envelop heeft gedaan. Hij bedoelt dat hij zich opgelaten zou voelen wanneer zijn liefdesbrief zou moeten overhandigen en erbij staat als zij het leest.

Als je er niet veel later als kijker achter komt dat hij de schunnige brief aan Briony heeft gegeven, dan klinken de eerder gesproken woorden grappig. Hij is in zekere zin ‘een fool’, een kluns die een verkeerde brief laat bezorgen.

Briony leest later de brief, waarbij Robbie bij het overhandigen aan haar lachend heeft laten weten zich ongemakkelijk zou voelen dat zelf te doen. Zij denkt dan verschrikkelijk over Robbie, logisch dat hij zich bij zo’n vieze brief ongemakkelijk zou voelen. Maar dat dan lachend zeggen, maakt hem helemaal een engerd. Alsof hij het nog grappig vindt ook.

Dit aspect laat duidelijk zien dat dit een belangrijk fragment is waarin de basis voor een verkeerde interpretatie door Briony, is gelegd.

 Het besef

Opvallend is shot 19 wat betreft de framing. In dit shot vindt er in één  vloeiende beweging een overgang plaats van een situatie waarin Briony centraal staat naar een situatie waarin Robbie centraal staat. Dit wordt bereikt door het vloeiend overgaan van een van een long shot waarin Briony uiteindelijk offscreen rent, op hetzelfde moment dat Robbie met een medium close-up van achteren in beeld komt. Wat eerst offscreen was, verschijnt onscreen en wat onscreen was verdwijnt offscreen.

Dit maakt het fragment wederom bijzonder maar bevestigd ook weer het probleem met de brief. Briony zie ermee uit beeld rennen en je ziet Robbie peinzend weer in beeld komen. De drie kernelementen uit het fragment: Briony, Robbie en de brief, komen in één shot samen.

Door de manier waarop Robbie van achteren in beeld verschijnt, voel je heel goed dat er ‘een besefmoment’ aankomt. Je ziet zijn hoofd van achteren en hoort hem bijna denken. Dit wordt versterkt door de zeer eenvoudige pianoklanken op de achtergrond, die een gevoel van onrust geven. Robbie beseft dat de schunnige brief in de envelop zit en dat dit nog wel eens problemen kan gaan opleveren.

Conclusie

Bij het beschrijven van de genoemde aspecten komt duidelijk naar voren dat het in dit fragment draait om één van de oorzaken waardoor Briony slecht gaat denken over Robbie. Één van de oorzaken waardoor Robbie indirect naar de gevangenis moet, en daardoor niet bij zijn geliefde Cecilia kan zijn. Vervolgens breekt de oorlog uit en moet Robbie zijn land dienen. Het stoppen van de verkeerde brief in de envelop en deze geven aan Briony heeft er indirect voor gezorgd dat Robby en Cecilia nooit meer echt samen hebben kunnen zijn.

Zo’n uitspraak klinkt scheef, maar klopt wel. De titel Atonement, kan staan voor boetedoening of verzoening. Beide zijn in  de film te zien. Briony moet de rest van haar leven zien te leven met het schuldgevoel iemand verkeerd beoordeeld te hebben en daardoor levens verpest te hebben. Aan het verzonnen einde van het verhaal zie je hoe Cecilia en Robbie elkaar na de oorlog gevonden hebben en ontzettend gelukkig zijn. De zo naar verlangde verzoening.

Aan het einde van de film, wanneer de Briony op leeftijd haar verhaal verteld, voel je als kijker de verdrietige sfeer. Het is triest om te zien hoe twee geliefden elkaar nooit meer hebben kunnen omarmen,omdat ze alle twee gestorven zijn tijdens de oorlog. En dat dit veroorzaakt is door een opstapeling van een aantal kleine misverstanden is bizar.

In het besproken fragment is één van de oorzaken te zien, die zo bepalend zijn geweest voor het verdere verloop van het verhaal. Ik hoop dat ik dit voldoende voor u heb kunnen uiteen zetten, zodat u het fragment kunt zien zoals ik het zie en u mijn visie begrijpt.

Bijlage: Shotlist

Shot:	Tijd:	Omschrijving:
1	0:24:53 - 0:24:55	Robbie stopt een brief in een envelop
2	0:24:56 - 0:24:58	Robbie tikt twee keer met de envelop op de deur
3	0:24:59 - 0:25:00	Robbie springt over een hekje
4	0:25:00 - 0:25:05	Robbie loopt over een landweg
5	0:25:06 - 0:25:10	Je ziet Briony druk met een stok door de struiken slaan
6	0:25:10 - 0:25:23	Robbie ziet Briony in het veld en roept haar
7	0:25:23 - 0:25:27	Je ziet Briony van ver naar Robbie toe rennen
8	0:25:28 - 0:25:31	Je ziet Robbies gezicht in beeld, kijkend hoe Briony naar hem toe rent
9	0:25:31 - 0:25:37	Je ziet Briony naar Robbie toe rennen ditmaal is ze al dichterbij
10	0:25:38 - 0:25:40	Je ziet Robbies gezicht in beeld, kijkend naar de rennende Briony
11	0:25:40 - 0:25:47	Je ziet Briony het laatste stukje naar Robbie toe lopen, totdat je ze beide in beeld ziet.
12	PHP Parsetijd: 0.033 sec, MySQL 15 queries in 0.021 secs